Bản dựng 1 ‒ đề cương 8 trang / 32 ô tranh Mốc chính của câu chuyện: nhập học cuối năm 1972; thụ huấn tại TTHL Quang Trung; một tháng ứng chiến dịp Tết 1973; những tháng tiếp theo trong chiến tranh và các chiến dịch sau Hiệp định Paris; mãn khóa ngày 27/10/1973; về các đơn vị với lon chuẩn úy; sau đó nhiều người lên thiếu úy; ngày 30/4/1975;
Hiện tại, những người còn lại đã ở tuổi U80. Ghi chú biên tập: Bản comic này dùng con số 1.024 SVSQ ra trường theo ký ức/tư liệu gia đình mà người đặt hàng cung cấp. Một bài hồi ức công khai về khóa 10B/72 ghi các con số khác: khoảng 1.159 khóa sinh, 1.089 người tốt nghiệp và 811 người được thăng thiếu úy vào tháng 2/1975. Vì vậy khi in chính thức, nên đối chiếu danh sách khóa, quyết định mãn khóa và nghị định thăng cấp gốc. Comic ưu tiên ký ức con người, không biến chênh lệch số liệu thành tranh cãi.
Trang 1 ‒ Tên gọi của một nơi chốn Ô 1 ‒ Toàn cảnh. Đồng Đế, Nha Trang: doanh trại, thao trường, biển và núi xa. Lời dẫn: “Có những ngôi trường không chỉ dạy một nghề. Chúng giữ lại tiếng giày, mùi đất ướt và tên của những người từng đứng chung một hàng.” Ô 2 ‒ Cổng trường và hàng cây. Lời dẫn: “Trường Hạ Sĩ Quan Đồng Đế ‒ một quân trường của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, hoạt động tại Nha Trang từ giữa thập niên 1950 và mang tên Trường Hạ Sĩ Quan Quân lực VNCH từ năm 1965.” Ô 3 ‒ Một người lính già ở hiện tại mở hộp ảnh. Lời thoại: “Khóa 10B/72… Nguyễn Trường Tộ. Hồi đó, ai cũng nghĩ ngày mai còn rất dài.” Ô 4 ‒ Ảnh tập thể chuyển thành những gương mặt trẻ. Lời dẫn: “Họ đến từ nhiều miền, mang theo gia đình, quê quán và những lý do khác nhau để khoác bộ quân phục.”
Trang 2 ‒ Ba tháng ở Quang Trung Ô 1 ‒ Xe chở tân khóa sinh đến Trung tâm Huấn luyện Quốc gia Quang Trung. Lời dẫn: “Trước Đồng Đế là Quang Trung: ba tháng làm quen với kỷ luật, thao trường và đời sống tập thể.” Ô 2 ‒ Học bản đồ, cứu thương, đội hình. Lời thoại người hướng dẫn: “Một trung đội trưởng phải biết đường đi, biết giữ người và biết đưa người về.” Ô 3 ‒ Đêm ngủ trong doanh trại. Một người viết thư. Lời thư: “Má, con vẫn khỏe. Ở đây cực nhưng anh em thương nhau.” Ô 4 ‒ Cận cảnh đôi giày dính bùn bên chiếc ba lô. Lời dẫn: “Không ai học được cách làm người lính chỉ bằng khẩu lệnh. Họ học qua mồ hôi, qua sợ hãi, qua việc không bỏ người đi bên cạnh.”
Trang 3 ‒ Tết 1973: ứng chiến Ô 1 ‒ Lịch treo tường, pháo hoa xa, doanh trại trực chiến. Lời dẫn: “Tết đến trong một tháng ứng chiến. Bên ngoài là tiếng sum họp; bên trong là những ca trực nối nhau.” Ô 2 ‒ Ba người ngồi bên nồi cơm dã chiến. Lời thoại: “Năm nay ăn Tết ở đây.” ‒ “Ừ. Miễn mọi người còn ngồi đủ.” Ô 3 ‒ Một lá thư nhà và tấm ảnh mẹ, vợ hoặc người yêu. Lời dẫn: “Trong chiến tranh, hậu phương không phải là một khái niệm. Đó là một gương mặt cụ thể.” Ô 4 ‒ Bình minh sau đêm báo động. Lời dẫn: “Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký. Văn bản nói đến đình chiến và hòa bình. Nhưng trên mặt đất, những người lính vẫn nghe chiến tranh chưa chịu im.”
Trang 4 ‒ Những tháng ‘hòa bình Paris’ Ô 1 ‒ Tờ báo có dòng chữ ‘Paris’. Không dựng lại nguyên văn trang báo. Lời dẫn: “Họ gọi đó là những tháng hòa bình Paris. Với nhiều người, đó là khoảng lặng có tiếng súng ở rất xa.” Ô 2 ‒ Đoàn quân di chuyển qua đường đất, không mô tả cảnh giết chóc. Lời dẫn: “Các khóa sinh tiếp tục huấn luyện, hành quân và chờ ngày về đơn vị.” Ô 3 ‒ Hai người nói chuyện trong giờ nghỉ. Lời thoại: “Ra trường, cậu muốn về đâu?” ‒ “Đâu cũng được. Chỉ mong còn gặp lại nhau.” Ô 4 ‒ Bản đồ miền Nam, các đường đi tỏa ra. Lời dẫn: “Sau Đồng Đế, mỗi người sẽ đi một hướng. Bản đồ quân sự không thể hiện hết khoảng cách giữa một người và mái nhà của họ.”
Trang 5 ‒ 27 tháng 10 năm 1973 Ô 1 ‒ Sân lễ mãn khóa, hàng quân ngay ngắn. Lời dẫn: “Ngày 27/10/1973, khóa 10B/72 mãn khóa.” Ô 2 ‒ Gia đình nhìn từ bên ngoài hàng rào. Lời thoại người mẹ: “Con đứng xa quá, má nhìn không rõ.” Ô 3 ‒ Lon chuẩn úy được gắn lên vai áo. Lời dẫn: “Theo ký ức của khóa, 1.024 sinh viên sĩ quan rời trường với lon chuẩn úy, về các đơn vị chiến đấu.” Ô 4 ‒ Bàn tay bắt tay, rồi buông ra. Lời thoại: “Giữ gìn nhé.” ‒ “Cậu cũng vậy.”
Trang 6 ‒ Mười tám tháng Ô 1 ‒ Chuỗi bốn mùa trên cùng một con đường. Lời dẫn: “Mười tám tháng sau ngày ra trường, nhiều người được thăng thiếu úy. Nhưng trước một cấp lon là vô số ngày không có tên trên lịch.” Ô 2 ‒ Một trung đội trưởng cúi bên bản đồ, một người lính trẻ ngủ cạnh. Lời thoại: “Đêm nay nghỉ được thì nghỉ. Mai còn đi.” Ô 3 ‒ Một chiếc ghế trống bên ba lô. Lời dẫn: “Có người tử trận. Có người bị thương. Có người đổi đơn vị, mất liên lạc. Có người trở về mà không còn là người của ngày trước.” Ô 4 ‒ Những mảnh thư xếp cạnh nhau. Lời dẫn: “Không có một mẫu số chung cho lòng can đảm, cũng không có một cách duy nhất để sống sót.”
Trang 7 ‒ 30 tháng 4 năm 1975 Ô 1 ‒ Radio, khuôn mặt người nghe, đường phố hỗn loạn nhưng không khai thác cảnh bạo lực. Lời dẫn: “Ngày 30/4/1975, cuộc chiến kết thúc đối với miền Nam theo một cách làm thay đổi số phận của tất cả.” Ô 2 ‒ Quân phục được gấp lại trong một căn phòng. Lời thoại: “Từ hôm nay, mình phải học lại cách gọi tên cuộc đời.” Ô 3 ‒ Một gia đình chia tay ở bến tàu hoặc sân bay; một gia đình khác ở lại. Lời dẫn: “Có người ly hương. Có người ở lại. Có người đi qua các trại giam, những năm tháng thiếu thốn và một cuộc sống không còn giống trước.” Ô 4 ‒ Hình ảnh hai bờ đại dương nối bằng một sợi chỉ đỏ từ album ảnh. Lời dẫn: “Lịch sử thường được kể bằng ngày tháng. Đời người lại được đo bằng những cuộc chia tay.”
Trang 8 ‒ U80: còn hơn bốn trăm người Ô 1 ‒ Cuộc gặp mặt hiện tại. Những mái đầu bạc, gậy chống, nụ cười. Lời dẫn: “Nhiều thập niên sau, còn hơn bốn trăm người được nhắc đến trong ký ức của anh em khóa. Con số ấy cần được đối chiếu bằng danh sách, nhưng mỗi người trong đó đều là một thế giới.” Ô 2 ‒ Màn hình gọi video: Việt Nam, Hoa Kỳ và những nơi khác. Lời thoại: “Nghe rõ không?” ‒ “Rõ. Vẫn giọng cậu ngày xưa.” Ô 3 ‒ Bàn tưởng niệm với ảnh người đã mất, không đặt biểu tượng chính trị. Lời dẫn: “Có người không còn kịp về dự họp. Họ được gọi tên bằng sự im lặng, bằng một chỗ ngồi để trống.” Ô 4 ‒ Trở lại bãi biển Đồng Đế lúc hoàng hôn; một cậu bé hoặc cô bé cầm tấm ảnh cũ. Lời dẫn: “Công bằng với lịch sử không phải là xóa khác biệt. Là để những con người từng ở hai phía của ký ức được nhìn thấy như những con người.” Chữ kết:
“Khóa 10B/72 ‒ Đồng Đế. 1973‒2026. Nhớ để hiểu. Hiểu để không lặp lại.” Tông hình ảnh và nguyên tắc kể chuyện Comic nên dùng nét mực và màu nước đã phai, bảng màu xanh ô-liu, nâu đất, vàng giấy cũ và xanh biển Nha Trang. Không dùng hình ảnh máu me, không tạo cảnh chiến đấu như màn trình diễn, không gắn nhãn đạo đức tuyệt đối cho người ở lại hay người ra đi. Những cảnh chiến tranh nên tập trung vào chờ đợi, thư nhà, đồng đội, mất mát và lựa chọn đời sống. Các nhân vật chính nên là nhân vật tổng hợp, không gán hành động cụ thể cho người thật nếu chưa có lời chứng.
Có thể đặt ba nhân vật hư cấu để dẫn truyện: Hải ‒ người miền Trung, Minh ‒ người miền Nam, Tư ‒ người gốc Bắc di cư. Họ không đại diện cho toàn bộ khóa; họ chỉ giúp người đọc bước vào câu chuyện.
Gợi ý lời giới thiệu ở bìa sau “Đây là câu chuyện của một khóa học, nhưng không chỉ là câu chuyện quân trường. Từ Đồng Đế, những người trẻ đi vào một cuộc chiến đã có ngày bắt đầu, ngày ngừng bắn trên giấy và ngày kết thúc trên bản đồ. Sau đó, họ tản ra nhiều hướng: người mất, người bị thương, người ở lại, người ly hương. Hơn nửa thế kỷ sau, điều còn lại không chỉ là cấp bậc hay đơn vị, mà là ký ức về những người từng đứng cạnh nhau.” Tư liệu tham khảo
[1] Bài hồi ức về khóa 10B/72 trên Người Việt Online, có các chi tiết về tên khóa, ngày nhập học, ngày mãn khóa, số lượng khóa sinh và các lời kể hậu chiến:
[2] Tổng quan công khai về Trường Hạ sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa, vị trí Đồng Đế và lịch sử hình thành:
[3] United Nations Treaty Series, Agreement on Ending the War and Restoring Peace in Viet Nam, ký tại Paris ngày 27/1/1973, gồm các điều khoản về đình chiến, rút quân và hòa giải:
[4] 142nd Wing History Office, tổng quan về Hiệp định Paris 1973 và việc chiến sự tiếp diễn sau ngày ký
No comments:
Post a Comment